Onderwijs: op zoek naar de integratie van assesment, uitdaging en ondersteuning

Onderwijs heeft van oudsher als hoofddoel studenten adequaat voor te bereiden op de arbeidsmarkt. Ook vandaag de dag vervult het onderwijs deze rol. Echter, als gevolg van de dynamische concurrerende landschappen waarin menig organisatie moet competeren is een leven lang leren eerder de regel dan uitzondering geworden. In lijn hiermee ligt de nadruk van leren dan ook niet louter en alleen meer op voorbereiden van talentvolle mensen voor de arbeidsmarkt. Tegenwoordig is er juist veel aandacht voor het voortdurend vergroten van de (kennis)productiviteit, het stimuleren van innovatie en het bieden van ruimte voor persoonlijke ontwikkeling en groei.1 Ongeacht het doel van leren en opleiden is het waardevol om inzicht te krijgen in de elementen die leerprocessen bevorderen. In deze bijdrage gaan we op zoek naar die elementen, benadrukken het belang om ze te integreren en sluiten we af met de vraag wat dit betekent voor onderwijsprogramma’s.

Assessment, uitdaging en ondersteuning

Het onderzoek naar cruciale leerervaringen kent een lange traditie. Al in het begin van de jaren ’80 ontstond er een stroom van wetenschappelijk onderzoek naar die ervaringen die een cruciale rol hebben gespeeld in de verdere ontwikkeling van met name managers.2 Nadere bestudering van de elementen waaruit leerervaringen bestaan doet concluderen er drie cruciale elementen zijn, te weten assessment, uitdaging en ondersteuning. 3

Assessment verwijst naar factoren die mensen inzicht geven in het eigen potentieel, de competenties en prestaties, ambities en aspiraties. Het motiveert mensen om zich te ontwikkelen doordat zij inzicht krijgen in het gat tussen de gewenste en de huidige status. Daarnaast biedt het mensen handvatten wat er precies veranderd of verbeterd dient te worden.Uitdaging duidt op de mate waarin mensen worden gestimuleerd of gedwongen worden om buiten hun comfortzone te stappen. Het zijn ervaringen die mensen uitdagen om hun gedragsrepertoire te verbreden. Uitdaging krijgt veelal vorm door vernieuwing en veeleisendheid, conflict en tegenslag. Veelal ervaren individuen de noodzaak zich meester te maken van de nieuwe situatie. Het wordt duidelijk waarom er veranderd moet worden. Bovendien bieden uitdagingen de kans om te experimenteren met nieuw gedrag en om in aanraking te komen met nieuwe perspectieven.

Ondersteuning in het leren zegt iets over de mate waarin mensen worden aangemoedigd bij het omgaan met de ‘groeipijn’. Deze gaat gepaard met uitdagende leerprocessen en/of mensen die de middelen krijgen aangereikt waardoor ze het ontwikkelingsproces effectief kunnen vormgeven. Ondersteuning zorg ervoor dat mensen weten hoe ze moeten veranderen. Deze elementen bepalen gezamenlijk de intensiteit en het leerpotentieel van leerervaringen. Ongeacht of het nu gaat om een onderwijsprogramma, een traineeship of om coaching. Bij het ontbreken van één van de elementen kunnen er hiaten in het ontwikkelingsproces ontstaan, doordat mensen niet weten wat, waarom of hoe er iets ontwikkelt dient te worden.

Onderwijs

Waneer we de drie elementen hanteren als analysekader op het onderwijs dan kunnen we al snel een drietal herkenbare tekortkomen ontdekken binnen het reguliere onderwijs. 

• Bij een gebrek aan uitdaging worden studenten niet geprikkeld om het beste uit zichzelf te halen. In sommige gevallen wordt de lat niet hoog genoeg gelegd, in andere gevallen is de variatie in leer- en werkvormen te beperkt. Een waardevolle aanbeveling is om het bedrijfsleven meer te betrekken bij het onderwijs. Zo kunnen real-life casussen worden behandeld, waardoor de theorie actief kan worden toegepast. Door studenten hun analyses aan management teams of directies van desbetreffende bedrijven te laten presenteren ontstaan niet alleen nieuwe werkvormen en een andere spanning, maar wordt het voor studenten ook duidelijk wat de waarde is van hetgeen ze leren. Door het betrekken van het bedrijfsleven kan een ‘klimaat van succes’ ontstaan, waar excelleren de norm is.

• Bij een gebrek aan ondersteuning worden studenten aan hun lot over gelaten en in het diepe gegooid. Er ontstaat een “sink or swim” klimaat. Voor  sommigen zal positieve stretch omslaan in negatieve stress. Door een toenemende anonimiteit binnen het hoger onderwijs liggen hier grote uitdagingen en kansen. Persoonlijke aandacht en maatwerk zijn vereist. Met name het stimuleren van een rijk sociaal netwerk van medestudenten kan soelaas bieden. Door het integreren van educatie, nevenactiviteiten en het sociale leven van studenten kunnen duurzame relaties worden opgebouwd, waardoor studenten op basis van vertrouwen en geborgenheid kennis uitwisselen en elkaar aanmoedigen.

• Tot slot, bij een gebrek aan assessment krijgen de studenten niet afdoende terugkoppeling over wie ze zijn, wat ze kunnen en willen. In een recent interview zei Sybolt Noorda, voorzitter van de vereniging van universiteiten hierover: “Studenten moeten vooral zichzelf leren kennen, reflecteren op hun vermogens en onvermogens, dat is het belangrijkste. De meeste ongelukken, niet alleen in de studie maar ook in het beroepsleven, ontstaan als mensen een verkeerd zelfbeeld hebben, als ze denken iets niet te kunnen wat ze wel kunnen en vice versa.4” Door bijvoorbeeld aandacht besteden aan teamrollen gedurende business games, de eigen talenten en sterke punten ontdekken door middel van 360 graden feedbacktechnieken en uiteen lopende activiteiten krijgen studenten niet alleen inzicht in wat zij weten, maar ook wie zij zijn en wat ze willen.

Waneer de drie elementen succesvol worden samen gebracht ontstaat er een snelkookpan waarbinnen studenten ontwikkelen en boven zichzelf kunnen uitstijgen.

De drie elementen bieden een conceptueel kader. Aan de hand hiervan kan het leerpotentieel van onderwijsprogramma’s en andere leerervaringen worden ingeschat. Het is voor programmamakers en HRDprofessionals de uitdaging om deze adequaat te integreren en een optimale context te creëren waarin mensen kunnen leren, presteren en uiteindelijk excelleren.